fabels van wetenschappers?

Feiten en fabels over verdroging

Er is sprake van verdroging in sommige natuurgebieden in Nederland. Daar zijn diverse redenen voor aan te wijzen. De twee belangrijkste:
– Gemiddeld is er misschien niet veel veranderd aan de hoeveelheid neerslag, maar de regen komt vaker in grote stortbuien, afgewisseld door warme droge perioden. Bij zeer sterke regen spoelt veel water direct weg. Via de riolering of direct naar kanalen en rivieren. Dat water zij we kwijt, het komt niet in de bodem. De begroeiing heeft er niets aan.
– De grondwaterstand wordt bewust kunstmatig laag gehouden. Landbouwers doseren graag zelf de hoeveelheid water voor hun akkers en vragen daarom het Hoogheemraadschap om een lage waterstand. De grondwaterstand in nabijgelegen natuurgebieden wordt daardoor ook laag, want het water stroomt of sijpelt naar het laagste punt.
Daarnaast speelt natuurlijk oom de waterwinning een grote rol. Veel natuurgebieden zijn de wingebieden.
Vaak ook wordt verdroging toegeschreven aan de soort begroeiing van een gebied. In diverse beheerplannen en omvormingsplannen wordt dan met nadruk gewezen op de dennen als grootgebruikers. De kap van dennenbossen wordt dan als ‘noodzakelijk’ aangeduid, omdat de dennen de oorzaak zouden zijn van de verdroging.
Dit laatste blijkt een fabel te zijn, die al lang geleden is weerlegt, maar die helaas onuitroeibaar blijkt.

Het is zo klaar als een klontje dat dennen kunnen overleven in gortdroge gebieden. Op de kurkdroge toppen van zandduinen, hoog boven het grondwater, staan gezonde dennenbomen. De naalden van dennenbomen hebben niet zulke huidmondjes als het blad van andere bomen.
Er wordt vaak gewezen op de naalden, die het hele jaar door water blijven verdampen, terwijl loofbomen hun blad verliezen in de herfst en in de winter dus niet meer verdampen. Dat klopt, ook in de natste tijd van het jaar gaan de naaldbomen door met verdampen. Maar daar zakt het grondwater niet door. Het is immers de natste tijd van het jaar. Wat invloed zou kunnen hebben op de grondwaterstand, is de verdamping in de zomer. Die is bij naaldbomen kleiner dan bij even grote loofbomen.

waar komt die fabel vandaan?
In veel rapporten over verdroging en grondwaterstanden in natuurgebieden, wordt direct of indirect verwezen naar een onderzoek dat ooit is uitgevoerd door PWN in Castricum. Informatie over dit onderzoek was te vinden op de website van PWN, maar is er inmiddels van af gehaald. Het is gaat om uniek onderzoek: het is groot opgezet en heeft over een heel lange termijn heeft gelopen, van 1941 tot 1997. Daaruit zou blijken dat de dennen een belangrijke veroorzaker zijn van de verdroging. In het onderzoek zijn klassieke methodologische fouten gemaakt. Ruim voor publicatie van het onderzoeksresultaat is daar tijdens een symposium van TNO al op gewezen. U kunt het rapport van TNO hier inzien. Toch heeft PWN op basis van dit krakkemikkige onderzoek een rapport gepubliceerd waarin de onjuiste conclusie staat dat dennen meer water gebruiken dan loofbomen en toch verwijzen zelfs gerenommeerde wetenschappers nog steeds naar dit onderzoek. Zij zouden beter moeten weten.

de conclusie dat dennen zorgen voor verdroging is onjuist
Ons bestuurslid Dik Pruis heeft de rapportages van het onderzoek geanalyseerd en heeft er nogal wat kritische kanttekeningen bij. Hij wordt in zijn kritiek ondersteund door het verslag van het al genoemde symposium van TNO.
Klik hier voor de kritische nota van Dik Pruis: “Dennenbomen zijn geen waterslurpers” en hier voor de betreffende pagina’s uit het verslag van TNO.

dennen gebruiken niet meer water dan loofbomen
De conclusie dat de dennen weg moeten om de verdroging tegen te gaan is fout. Er zijn systematische fouten gemaakt in de opstelling, het onderzoek is slordig uitgevoerd en er is een plotselinge ‘sprong’ in de uitkomsten (waarschijnlijk doordat een andere ploeg mensen de metingen ging doen). Na zo goed mogelijke correctie van de fouten in de gegevens blijkt dat een den over een heel jaar gezien niet meer water gebruikt dan even grote eik. Dus zeker in de droge zomertijd veel minder dan die eik. Dennen gebruiken naar verhouding weinig in de periode dat er water tekorten dreigen.  Een den gebruikt in de zomer zelfs minder water dan de veel voorkomende mix van  grassen, struikheide, bramen en Amerikaanse vogelkers. Wilt u meer lezen? Klik dan hier voor ons artikel “Dennenbomen zijn geen waterslurpers” of lees het artikel “Van water slurpende dennenbomen”.

provincie past conclusie niet aan
Het Noord-Hollands Duinreservaat is het door PWN beheerde duingebied dat loopt van het Noordzeekanaal in het zuiden, tot Schoorl in het noorden. In het Beheerplan dat voor dit gebied is vastgesteld, staat een ernstige fout, want er staat in dat de duinen verdrogen en dat wordt geweten aan de dennenbomen. Conclusie: de dennen moeten weg.
Deze stelling is gebaseerd op het hierboven genoemde onderzoek dat PWN heeft uitgevoerd in Castricum. De Provincie is door ons op de hoogte gebracht dat de conclusie over de invloed van dennen op verdroging berust op fouten. De Provincie erkent de fouten en heeft daarom de gewraakte alinea in het Beheerplan een beetje aangepast.
In de aangepaste versie van het Beheerplan staat niet meer dat deze conclusie is gebaseerd op het onderzoek van PWN, maar wordt verwezen naar enkele wetenschappers die schrijven dat dennen de oorzaak zijn van de verdroging. Bij nader onderzoek van de bronnen waar deze wetenschappers zich op baseren, komt echter steeds weer dat foute onderzoek van PWN te voorschijn.
Toch houdt de Provincie vast aan de eindconclusie dat dennen de verdroging veroorzaken en daarom moeten worden gekapt.

transparant en goed bestuur?
We hebben de slag gewonnen: de alinea over verdroging in het Beheerplan is aangepast. Maar het ging ons natuurlijk niet om een aanpassing in een tekst. Het ging ons om het behoud van de naaldbomen in de duinen. De Provincie erkent dat de conclusie dat dennen zorgen voor verdroging, niet kan worden gebaseerd op het onderzoek van PWN, maar houdt gewoon vol dat de dennen weg moeten omdat ze voor verdroging zorgen.

Terug naar ‘nieuws’.

 

Reacties zijn gesloten.